Geschiedenis

Al in 1236 was Zuiddorpe een zelfstandige parochie. Het dorp hoorde met Axel, Beoostenblijde en Westdorpe tot het Axeler Ambacht.

In de straatnamen vinden we nog de oude historie terug: Ter Hagenstraat, Ter Duinenstraat, Monnikendreef, het verwijst allemaal naar de tijden dat er kloosters gevestigd waren of eigendommen hadden in het gebied. Ter Hagen was een abdij van Cisterciënzernonnen, die hier in 1236 gevestigd waren. Zij moesten vanwege de overstromingen spoedig de wijk nemen, maar konden in 1279 terugkeren. De abdij werd in augustus 1566 bij de beeldenstorm definitief verwoest. De zusters vluchtten naar Gent en nog later naar St. Omers in Noord-Frankrijk.

Kloosters als Ter Duinen, Baudeloo, St. Pieters hadden belang bij vestiging in Zuiddorpe en omgeving, want de inpoldering gaf recht op het heffen van inkomstenbelasting in nature of geld: de tienden. Een belastingsysteem wat tot de Franse Revolutie bleef bestaan.

Frederik Hendrik verovert in 1646 het dorp definitief. Het is ook hier gedaan met de “roomschen godsdienst”. Er wordt gekerkt in Moerbeke of Wachtebeke.

In 1788 werd een nieuwe parochie Zuiddorpe opgericht en werd een schuurkerk gebouwd aan de Monnikendreef . In 1807 kwam de middeleeuwse kerk van Zuiddorpe weer in gebruik bij de katholieken. Deze werd in 1817 vervangen door een nieuwe, Maria Hemelvaartkerk.

Mariaverering

De Mariaverering begon in 1876 met een nabootsing van de toen al befaamde Mariagrot van Lourdes (F) in de tuin van de weduwe van A.J. Onghena (burgemeester van Zuiddorpe). Vanwege de grote toeloop van belangstellenden naar de Mariagrot in haar tuin, verzocht mevrouw Onghena de eigenaren van de Monnikenhof om in hun dreef een poort te mogen maken die toegang gaf tot haar tuin, zodat zij wat minder last van de grote stroom Mariavereerders zou hebben. Omdat zij daarvoor geen toestemming verkreeg, deed zij aan pastoor J.M. Genet (1869-1889) vervolgens het voorstel om op haar kosten een nieuwe Lourdesgrot te bouwen op het kerkhof naast de kerk. De Mariagrot op het kerkhof werd nog in 1876 aangelegd. Net voordat pastoor Genet de Mariagrot op 7 mei 1876 plechtig wilde inzegenen, werd hij op 6 mei door de plaatselijke politie bekeurd, omdat '[.... in strijd met de wet eene kapel of grot op de begraafplaats was gesticht, en dat de justitie zich de zaak had aangetrokken....]'.  Het kerkbestuur had in 1873 een gedeelte van de bijzondere begraafplaats 'tussen de eerste en de tweede boom' afgestaan aan het gemeentebestuur. Bij nader inzien bleek dat de grond waarop de grot stond toch eigendom was van het kerkbestuur. In 1877 werd pastoor Genet door de arrondissementsrechtbank van Goes vrijgesproken.

In 1888 werden dicht bij de grot acht neogotische kapelletjes gebouwd ter ere van de Zeven Smarten van O.L. Vrouw. In zeven kapellen stond op een sokkel een beeldengroep met voorstellingen van de Zeven Smarten. In de achtste kapel stond een beeld van Maria Mater Dolorosa. De kapellen op het kerkhof van Zuiddorpe verkeerden in het begin van de jaren negentig van de 20e eeuw door achterstallig onderhoud in slechte staat. Vandaar dat zij, dankzij een gezamenlijke onderneming van het Regionaal Ontwikkelingsperspectief, de gemeente Axel en het kerkbestuur, in 1995 werden gerestaureerd.

Tot het einde van de jaren vijftig van de 20e eeuw kwamen bedevaartgangers uit diverse plaatsen in Zeeuws-Vlaanderen, zoals Overslag, Axel, Sluiskil, Koewacht, Terneuzen, Westdorpe, Hulst, Boschkapelle, Hengstdijk, Stoppeldijk, Sas van Gent, Philippine en Biervliet. Bij de grot werd ieder jaar ook een ziekendag georganiseerd. (zie daarvoor: website: Bedevaartplaatsen in Nederland: www.meertens.knaw.nl/bol/index.php)
 

De kerk

In de 2e helft van de negentiende eeuw was de kerk te klein voor het aantal gelovigen. Er moest een nieuwe kerk komen. De architect was P.J. van Genk (1844-1919), afkomstig uit Bergen op Zoom. Hij vestigde zich, na de bouw van de Lambertuskerk in Etten-Leur (1875) in Leur. Hij was in die tijd dé architect van het bisdom van Breda. Op 12 april 1886 werd de eerste steen gelegd. Op 8 oktober 1886 werd de kerk gewijd. De aanneemsom bedroeg ƒ 25.298.

Het timpaan boven de ingang is een afbeelding van de verschijning van Maria aan Bernadette in Lourdes. Inmiddels is de kerk een rijksmonument. In 2004 is de toren, dankzij overheidssubsidies, giften en acties vanuit de geloofsgemeenschap, gerestaureerd.

 

Bijzonder is een, op koperplaten geschilderde, kruisweg met zestien staties van Albin Windhausen (1863-1946). De kunstenaarsfamilie Windhausen kwam uit Duitsland, vestigde zich in Nederland en werkte vooral in Limburg. Van 1906-1908 duurde het werk. Iedere statie kostte ƒ 125,-. Verschillende personen betaalden een statie, hun naam is er op geschilderd.

In de kerk staat een mooie eikenhouten preekstoel uit 1639. Op de kuip zijn de vier evangelisten afgebeeld.

Al in 1917 waren er plannen voor een nieuw orgel. Pas in 1928 kwam er een pneumatisch orgel, gebouwd door Bernard Pels uit Alkmaar. Het telt 13 registers, verdeeld over 2 manualen en pedaal. Het wordt nog bij iedere kerkdienst gebruikt.

In de kerk hangen processievaandels uit de 19e en het begin van de 20e eeuw, die verband houden met de Mariadevotie, het pauselijk gezag en de kerkelijke fanfare “Ons genoegen in God”, die enkele jaren geleden definitief werd opgeheven.

In de kerk zijn voor onze Elisabeth-parochie merkwaardige, gebrandschilderde, ramen : de Drie Koningen en het huwelijk van Maria en Jozef.

Rond de kerk worden tot vandaag de doden begraven.